Kunstproject Munsterkolk Rijssen en de Canon van Overijssel
Deze kunstopdracht staat in het teken van de Canon van Overijssel en richt zich op de Munsterkolk in het centrum van Rijssen.
Centraal in de opdracht staat de overlevering rond de Munsterkolk waarbij een Munsterse soldaat die onder vrijgeleide in de stad was achtergebleven verraad zou hebben gepleegd en vervolgens door een woedende bevolking in de kolk werd verdronken.
Deze gebeurtenis speelde zich af tijdens het Rampjaar 1672 toen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in oorlog was met Engeland Frankrijk en de troepen van de bisschop van Munster Berend van Galen. Ook Rijssen werd in deze periode geconfronteerd met plunderingen en militaire dreiging.
Geschiedenis zichtbaar maken in de openbare ruimte
Voor ons ligt de kern van deze kunstopdracht in het zichtbaar en tastbaar maken van een onzichtbaar deel van de geschiedenis. Door de verbeelding aan de locatie te verbinden ontstaat meer dan een historisch verhaal op papier.
Geschiedenis wordt op deze manier verankerd in tijd en ruimte waardoor bewoners bezoekers en gebruikers van de plek zich opnieuw kunnen verbinden met het verleden van hun regio.
Wij zien het verhaal rond de Munsterkolk vooral als een vorm van urban legend. De exacte historische toedracht is minder belangrijk dan de kracht van de overlevering zelf. Juist daardoor vormt het verhaal een sterke aanleiding om deze roerige periode beeldend te verbinden aan de locatie.
Beeldvoorstel bij de Munsterkolk
In de groenstrook tussen de oprit van de Rabobank en het water van de Munsterkolk ontstaat in ons voorstel een langgerekt rechthoekig grondvlak.
Dit vlak ligt in de richting van de kolk en creëert een duidelijke zichtlijn naar het water. Op dit grondvlak bevinden zich twee sculpturale elementen.
Aan de zijde van de kolk staat een meer dan levensgrote helm gegoten in aluminium. De helm heeft een prominente kam en omhoog krullende randen aan voor- en achterzijde. Het beeld helt iets achterover waardoor bezoekers onder en in de helm kunnen kijken.
Juist daardoor wordt de leegte van de helm zichtbaar en voelbaar.
Voor de helm zit een klein bronzen hondje stil te wachten. Hoewel iets vergroot ten opzichte van de werkelijkheid blijft het hondje bescheiden in verhouding tot de monumentale helm.
De levendige en realistische uitstraling van het hondje versterkt de stilte en afwezigheid van de lege helm. Hierdoor ontstaat een ingetogen monument dat vertelt over een persoonlijk drama van een onbekende soldaat.
De helm als symbool van oorlog en afwezigheid
De keuze voor een helm is vanzelfsprekend verbonden aan oorlog soldaten en militaire geschiedenis. Tegelijk verwijst een lege helm altijd naar de afwezigheid van de drager.
De helm in het beeld is gebaseerd op de Morion een type helm dat in de zestiende en zeventiende eeuw veel werd gedragen door infanteristen en huurlingen.
Zelfs zonder specifieke historische kennis roept deze helm direct associaties op met de beeldtaal van de zeventiende eeuw zoals zichtbaar in schilderijen prenten en veldslagen uit die periode.
De helm functioneert daardoor als een archetypische metafoor voor het Rampjaar en de Munsterse oorlogen.
Het hondje als stille getuige van het verleden
Waar de helm monumentaal en verstild is krijgt het hondje juist een verfijnde en levendige uitstraling.
Door het contrast tussen aluminium en brons tussen monumentaliteit en intimiteit ontstaat een subtiele dialoog tussen beide sculpturen. De scène roept een collectief gevoel van verlies trouw en afwezigheid op.
Het hondje verwijst bovendien direct naar de geschiedenis. Het betreft een Hollandse Dog hetzelfde type hond dat Willem van Oranje bezat. Zijn hond Pompei zou hem volgens de overlevering hebben gewaarschuwd voor een nachtelijke aanslag.
De Hollandse Dog was in die tijd een populair hofhondje en vormt daarmee opnieuw een directe historische verwijzing binnen het beeld.
Verbinding tussen verleden en heden
Tegelijk staat het hondje ook stevig in de huidige tijd. Nog altijd is het ras populair als gezelschapshond en cultureel icoon.
In het beeld blijft het hondje trouw wachten op een eigenaar die nooit meer terugkeert. Daarmee wordt het niet alleen een verwijzing naar geschiedenis maar ook een tijdloos beeld van trouw verlies en herinnering.
Monumentale kunst voor de Canon van Overijssel
Met dit kunstwerk willen wij geschiedenis voelbaar maken in de openbare ruimte van Rijssen.
De combinatie van een monumentale helm en een klein wachtend hondje creëert een stille sculpturale vertelling over oorlog verlies herinnering en de kracht van lokale verhalen binnen de Canon van Overijssel.
